5- فرضیات و سؤالات تحقیق:

·                  قدرت تصور در انسان یکی از ویژگیهای مهم می باشد این قدرت به فرد امکان می دهد تا در مورد موضوعات مختلف بیاندیشد، حدس بزند، تصویر ذهنی ایجاد کند و راه حل های  مختلف پیشنهاد کند. در تحقیق به روش علمی که حول محور یک مسئله یا مشکل صورت می پذیرد، از این قدرت تصور و حدس ذهنی برای تدوین یک یا چند فرضیه برای نتیجه تحقیق استفاده می شود. از این رو می توان فرضیه تحقیق را یک حدس علمی یا پیش داوری دانست که بوسیله ی جمع آوری حقایقی که منجر به قبولی یا رد آن فرضیه می شود مورد آزمایش قرار می گیرد. به عبارت دیگر فرضیه را راه حل پیشنهادی محقق برای مسئله تحقیق و یا نتیجه تحقیق دانسته اند.

·                  گاهی اوقات از یک فرمول برای بیان فرضیه استفاده می شود، بدین شکل که:" اگر چنین و چنان رخ دهد چنین و چنان خواهد شد" . این تعبیر ساده و روان به محقق امکان می دهد تا بتواند در جریان تدوین مسئله تحقیق خود، فرضیه ای مناسب که به طور قطعی با کل پژوهش او در ارتباط خواهد بود، بیان نماید. نکته با اهمیت  در اینجا آن است که محقق باید دقت نماید که در جریان انجام تحقیق ، او صرفا" قصد آزمایش فرضیه را دارد نه اثبات آن ، البته چنانچه در پایان تحقیق ،نتایج ، حاکی از اثبات فرضیه او بود می تواند آن موضوع به شکل یک بحث علمی مورد عنایت قرار دهد.

·                   در هنگام بیان فرضیه محقق به بررسی روابط بین متغیرها می پردازد. به طور متداول این بیان به سه شکل صورت خواهد گرفت:

 بررسی رابطه علت و معلولی بین دو یا چند متغیر مثال: سیگار کشیدن باعث سرطان ریه می شود.

تمرینات منظم باعث کاهش درد کمر می شود

§                   بررسی همبستگی و شدت آن بین دو یا چند متغیر (مثال: افزایش دریافت کالری توسط مادر در دوران بارداری باعث ازدیاد وزن کودک به هنگام تولد می گردد.

§                  بین معدل نمره ورودی به دانشگاه با معدل نیمسال اول تحصیلی دانشجویان رابطه مثبتی برقارار است)

§                   بررسی و مقایسه میزان تفاوت تاثیر دو یا چند متغیر بر یک یا چند متغیر(مثال: بین نمرات درک خواندن دردوگروه ناشنوا و شنوا تفاوت وجود دارد.

§                  افراد آموزش دیده بهتر از افرادی که آموزش ندیده اند ، دستورات ایمنی را رعایت می کنند).

·                  محقق برای تهیه فرضیه مناسب تحقیق عمدتا از منابع علمی در اختیار خود کمک خواهد گرفت. یافته های علمی قبلی که در زمینه موضوع تحقیق انجام گرفته است یکی از منابع اصلی برای تهیه فرضیه است. همچنین تجربیات شخصی فرد محقق می تواند نقش مهمی را در این زمینه ایفا نماید. گاهی اوقات فرضیه هائی مبتنی بر خیال و با مطالب غیر علمی، الهامات و پیشنهادات غیر عادی هم مطرح می شود که در برخی موارد به نتایج خوبی نیز نائل گردیده است. (مثال: فرضیه سفر به ماه، زیر دریائی و....)

·                  بیان یک فرضیه ممکن است به شکلی مثبت انجام شود که در آن رابطه بین دو یا چند متغیر یا تفاوت بین آنها بصورت احتمالی وبه شکل خبری مثبت بیان می شود.

·                   گاهی در فرضیه  منکر وجود رابطه بین متغیرها شده و آنرا به شکل جمله خبری منفی بیان ی نمایند.

·                  ممکن است در فرضیه موضوع به شکل  ضمنی مطرح شود. 

·                  ملاکهای مختلفی برای یک فرضیه خوب برشمرده اند که مهمترین آنها عبارتند از:

§                   روش ، معین و مشخص

§                   داشتن حدود مشخص ،کوتاه و مختصر

§                   قابلیت اندازه گیری داشتن

§                   قابل فهم بودن (تعریف مناسب و خوب)

§                   بیان بر اساس تئوری ها و نظریه های موجود

 مرتبط بودن با عنوان تحقیق

·                  یک نکته قابل توجه در مورد دانشجویان بویژه در دوره های کارشناسی ارشد آن است که در نوشتن فرضیه برای طرح تحقیق خود دچار این چالش  می شوند که آیا در طرح تحقیق نیز باید " فرضیه آماری صفر یا خنثی (H0) " و نیز" فرضیه تحقیق یا ( H1 ) " را بنویسند یا خیر؟ پاسخ آن است که در طرح تحقیق صرفا نیاز به نگارش " فرضیه تحقیق " وجود دارد وبه " فرضیه آماری خنثی یا صفر" که در آن هرگونه تفاوت یا تغییری رد می شود نداریم. در حالیکه در" فرضیه تحقیق " پیش بینی و جهت گیری محقق نشان داده می شود. نکته دوم و ضروری آنکه " فرضیه تحقیق " را به دوگونه می توان نوشت:

·                   فرضیه دو دامنه: که اختلاف را بدون در نظر گرفتن سمت و جهت آن بیان می کند. (مثال: بین دختران و پسران در معدل نمره ورودی به دانشگاه تفاوت وجود دارد.

·                  نگرش افراد نسبت به انواع مختلف معلولیت متفاوت است)

·                   فرضیه یک دامنه : که جهت گیری محقق را در نوع تفاوت بیان می کند. (مثال: نمرات دختران از نمرات پسران در درس های خواندنی بیشتر است.

·                  كاركنان اداراتی که تماس و ارتباط بیشتری با معلولان دارند دارای نگرش مثبت تری می باشند)

·                  لازم است به ذکر است که مطالعات تحلیلی و تجربی به طور اصولی نیازمند به داشتن فرضیه هستند و این یک الزام منطقی است لیکن در مطالعاتی که صرفا به صورت توصیفی انجام می شوند نیازی بداشتن فرضیه نیست بلکه در این گونه موارد از سوالات مهم برای تدوین آنچه باید مورد اندازه گیری قرار گیرد استفاده می نمائیم.

فرضیه و سوالات مهم عمدتا از اهداف تحقیق حاصل می شود بویژه در مورد سوالات مهم باید دقت نمود که با دقت در هدف نوشته شده باید سوالاتی را تهیه نمود که با پاسخ بدانها بتوانیم به هدف موردنظر دست پیدا کنیم. بدیهی است در مورد تحقیقات تجربی و تحلیلی که معمولا حول یک سوال مشخص و رسیدن به پاسخ آن انجام می شود. فرضیه ما هم در همان مسیر و در پاسخ به سوال تحقیق تدوین خواهد شد. نکته حائز اهمیت در نوشتن سوالات مهم آن است که باید دقت نمائیم در حد ضرورت سوالات را مطرح نمائی و چه جزئیات سوالات باید در برگه پرسشنامه یا برگه مشاهده و یا برگه مصاحبه که بعدا توضیح خواهیم داد آورده شوند. (مثال:   در حال حاضر نوع نگرش مردم جامعه نسبت به افراد معلول چگونه است ؟

  چه عواملی بر نوع نگرشها تأثیر دارند ؟

  آیا نوع نگرش مردم با میزان تحصیلات آنها ارتباطی دارد ؟

  آیا نوع نگرش مردم با جنس آنها ارتباطی دارد ؟

  برخورد جامعه با افراد معلول چگونه است ؟

   آیا نوع نگرش مردم با سن آنها ارتباطی دارد ؟

  باورهای غلط مردم نسبت به علت ایجاد معلولیت چیست و این باورها از كجا منشأ می گیرند ؟

  عقیده مردم در خصوص لزوم استقلال و مشاركت اجتماعی معلولین چیست ؟

  مردم تا چه اندازه به ایجاد فرصتهای برابر برای معلولین اعتقاد دارند ؟

  نظر مردم راجع به امكان آموزش و توانبخشی معلول در منزل و در جامعه چیست ؟ )

تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها:

·                  مفهوم و متغیر دو عنصر هستند که در اغلب تحقیقات حضوری تام و تمام دارند. در تحقیق به روش علمی یکی از حساسترین اقدامات تعریف صحیح و مناسب از این دو عنصر می باشد. اهمیت کار در این مرحله به صورتی است که لازم است با توجه به ویژگی های تحقیق به روش علمی دو گونه تعریف بدست می دهیم. تعریف شرحی و تعریف علمی و این دو تعریف را در مورد هر دو عنصر باید ارائه کرد. تفاوت بین مفهوم و متغیر در یک تحقیق شاید بسیار ظریف باشد. منظور از مفهوم آن عنصری از تحقیق است که محقق قصد اندازه گیری آن را ندارد لیکن باید برای سایرین به طور مشخص آنرا تعریف نماید تا دیگران منظور و مقصود محقق را از آن واژه یا مفهوم درک نمایند و متغیر آن عنصری است در تحقیق که محقق دقیقا قصد اندازه گیری آنرا دارد و ضروری است دیگران درک مشخصی از آن بر اساس تعریفی که محقق ارائه می کند داشته باشند.

·                  از همین جهت است که هم در تعریف مفاهیم و هم در تعریف متغیرها به دو گونه از تعریف روبرو هستیم. تعاریف شرحی عمدتا از لغت نامه ها ، دائره المعارف ها ، کتاب های مرجع و کتب درسی و... اقتباس می شود و تنها عنصر مورد نظر را تعریف نظری یا تئوری می نماید. به عبارت دیگر تعریف یک مفهوم بوسیله مفاهیم دیگر که معمولا از مطالعات و نظریه های موجود نشات می گیرد و با بیانی علمی ارائه می شود.بدیهی است در هنگام تعریف ذکر منبع مورد استفاده ضرورتی اجتناب ناپذیر است.  اما در تعاریف عملی که به طور مشخص بر عهده محقق قرار دارد محقق آنچه را که از این عنصر در این تحقیق خاص مد نظر دارد بیان می کند. به بیان دیگر محقق به مشخص ساختن و تعریف نمودن آن متغیر و تعین کردن عملیات و معیارهای تجربی که برای اندازه گیری و سنجش آن لازم است می پردازد.

·                  تعریف متغیر : متغیر مشخصه یک عنصر پدیده موجود زنده و یا هر چیزی است که قابلیت تغییر داشته و می تواند مقادیر مختلفی را بپذیرد. آنچه اهمیت دارد آنکه باید دقت شود در هر تحقیق ما متغیرهای خاص خواهیم داشت و اینگونه نخواهد بود که همه آنچه در یک مطالعه بعنوان متغیر حضور دارند برای تحقیق نامطلوب است. از سوی دیگر نوع متغیر علیرغم مشابه بودن عنوان از یک مطالعه به مطالعه دیگر ممکن است متفاوت باشد. 

·                  متغیر را براساس عوامل مختلف به گونه های متفاوتی تقسیم بندی می نماید:

·                  چنانچه اهداف تحقیق مد نظر قرار گیرند 2 گونه متغیر خواهیم داشت:

·                   متغیر مستقل: آن متغیری است که محقق تاثیر آن را بر سایر متغیرها مورد سنجش قرار می دهد. 

·                   متغیر وابسته: آن متغیری است که متغیر مستقل بر روی آن اثر می کنند.

·                   متغیر زمینه ای (جمعیت شناسی یا دموگرافیک):در مطالعات بر روی جوامع انسانی برخی متغیرهای وابسته به جمعیت حضور دارند که سنجش آنها به نحوی مورد استفاده ما خواهد بود. این متغیرها خصوصیات جامعه مورد مطالعه را به نحوه مطلوبی توصیف می کنند.  

·                   متغیر مداخله گر: آن متغییری است که بر روی رابطه علت معلولی بین دو یا چند متغیر تاثیر می گذارد و باعث قوی یا ضعیف شدن رابطه بین متغیرها از حد واقعی آنها می شود.

·                  اما شکل دیگر بر اساس خصوصیات متغیر تقسیم بندی صورت بگیرد:

·                   متغیر کمی: و آن متغیری است که با عدد نمایش داده می شود. بدیهی است این متغیر همچون تقسیم بندی معمول در اعداد به دو دسته متغیر گسسته و پیوسته تقسیم خواهد شد که متغیر پیوسته مقادیر کسری را هم می پذیرد ولی گسسته این امکان را ندارد. 

·                  متغیر کیفی: این متغیری است که کیفیت صفات با آن معرفی می شود. 

·                   متغیر مرکب: متغیری را که از ترکیب دو یا چند متغیر به وجود می آید می نامند.  

·                  در همین جاست که تعریف متغیر آنهم به شکل عملی یا کاربردی ضرورت پیدا می کند. تعریف عملی باید بر اساس ملاکهایی صورت بگیرد که مهمترین آنها عبارتند از:

·                   قابلیت انجام داشته باشند

·                   دقیق و مشخص باشند

·                   قابلیت اندازه گیری داشته باشند

منبع: دکتر محمد کمالی به نقل از سایت؛ www.mkamali.com

·                   

6- مقیاسهای اندازه گیری

·                   یکی از ویژگیهای متغیر قابلیت اندازه گیری آن است. چنانچه از وزن به عنوان یک متغیر نام ببریم بهترین راه اندازه گیری آن بر اساس کیلوگرم یا گرم می باشد در مورد قد هم سانتیمتر یا متر از عهده آن برمی آید. اما در مورد رضایت بیماران از نحوه ارائه خدمات یا میزان شنوائی یا ناتوانی و معلولیت از چه ملاکهائی باید استفاده کرد. برای اندازه گیری یک عنصر نیاز به مقیاس اندازه گیری وجود دارد. مقیاس اندازه گیری کمک می کند تا شما امکانی را برای اندازه گیری یک متغیر تعریف نمائید. برای اینکار لازم است با مقیاسهای اندازه گیری متداول و مرسوم آشنا شوید. چهار دسته عمده از متغیرها عبارتند از:

·                  مقیاس اسمی: این مقیاس شامل  یک یا جند گروه با طبقه است که از نظر کیفی با هم متفاوتند اما بین گروهها هیچگونه ارجحیتی وجود ندارد. (مثال: متغیر جنس : 1- مرد 2- زن

·                  متغیر نوع معلولیت : 1- جسم 2- ذهنی 3- روانی 4- حسی )  

·                  ممکن است برای هر گروه یا طبقه شماره ای در نظر گرفته شود که ارزش ندارد بلکه جنبه" کد" یا شناسائی دارند.

·                  مقیاس رتبه ای: این مقیاس نسبت به مقیاس اسمی خصوصیت اضافه ای دارد که در بین گروهها از نظر متغیر مورد نظر برتری وجود دارد اما این برتری قابل سنجش و مقایسه با سایر گروهها نیست . گروهها هم یکسان نیستند. گروهها نسبت به هم روی پله های یک نردبان قرار گرفته اند.  (مثال: متغیر تحصیلات : 1- بیسواد 2- خواندن و نوشتن 3- ابتدائی 4- راهنمایی 5- متوسطه

·                  متغیر میزان ناتوانی : 1- جزئی 2- کم 3- متوسط 4- زیاد 5- شدید)  

·                  مقیاس فاصله ای: در این مقیاس فاصله بین گروهها با هم مساوی در نظر گرفته شده است. اما صفر در این مقیاس فقدان خاصیت مورد نظر اندازه گیری نیست. اختلاف مساوی بین هرجفت از اعداد نمایانگر اختلاف مشابه در خصوصیت مورد اندازه گیری است. (مثال: دمای هوا ، میزان شنوائی( بر حسب دسی بل)  

·                  مقیاس نسبی: در این مقیاس خصوصیت اضافی آن است که صفر دلیلی برای فقدان خاصیت مورد اندازه گیری است و در نتیجه نسبت بین اعداد در این مقیاس همان نسبت مقدار خاصیت مورد اندازه گیری است. (مثال:

·                  قد

·                   وزن

·                   میزان کلسترول)

·                  شما به عنوان محقق برای اندازه گیری متغیر خود ضروری است تا دست به انتخاب مقیاس اندازه گیری بزنید. تعریف مقیاس و نوع رده ها یا گروه هائی که در مقیاس خود در نظر می گیرید بر عهده شماست که بایدمبتنی  بر خصوصت علمی قدرت و رجحان مقیاس باشد. نکته مهم آنکه قدرت و برتری مقیاس های فوق بتدریج از مقیاس اسمی به مقیاس نسبی افزایش می یابد و شما باید همیشه از قویترین مقیاس برای سنجش استفاده نمائید.  (مثال:

·                   اندازه گیری وزن یا قد برحسب مقیاس رتبه ای یا نسبتی

·                  امتیاز یک آزمون بر حسب مقیاس فاصله ای یا نسبتی

·                  امتیاز تحصیلات برحسب مقیاس اسمی یا رتبه ای )

·                  یک مقیاس خوب باید دارای ویژگیهای زیر باشد:

·                  علمی : بر گرفته ومتناسب با اصول علمی باشد.

·                  جامع : : بتواند تمام موارد متغیررا شامل شود.

·                  مناسب : برای اندازه گیری آن متغیر باشد.

·                  قوی : تلاش شود قویترین مقیاس باشد.

·                  غیر قابل جمع : رده های مشترک نداشته باشد.

·                  رده های کافی : موردی را فراموش نکرده باشیم.

·                  رده های تعریف شده : گروهها و رده های آن تعریف شده باشند.

·                  عملی : قابلیت انجام داشته باشد.



منبع: دکتر محمد کمالی به نقل از سایت؛ www.mkamali.com

نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 30 اردیبهشت 1389    | توسط: علی عبدالی    | طبقه بندی: روش تحقیق،     |
نظرات()